آبریزش چشم یا اشکریزش (Epiphora) یکی از شایعترین شکایات بیماران در مراجعه به چشمپزشکان و پزشکان عمومی است. بسیاری از افراد تصور میکنند که اشکریزش تنها به دلیل گریه یا احساسات ایجاد میشود، در حالی که سیستم اشکی چشم یکی از پیچیدهترین سامانههای محافظتی بدن محسوب میشود. اشک علاوه بر مرطوب نگه داشتن سطح چشم، وظیفه تغذیه قرنیه، پاکسازی ذرات خارجی، مبارزه با میکروبها و حفظ شفافیت بینایی را بر عهده دارد. آبریزش مداوم چشم ممکن است از یک آلرژی ساده یا خشکی چشم آغاز شود، اما گاهی میتواند نشانه بیماریهای مهمتری مانند انسداد مجاری اشکی، التهاب مزمن پلکها، بیماریهای قرنیه یا حتی تومورهای دستگاه اشکی باشد. این علامت میتواند در نوزادان، کودکان، بزرگسالان و سالمندان دیده شود و علل آن در هر گروه سنی متفاوت است.
فیزیولوژی سیستم اشکی
غده اشکی اصلی در قسمت فوقانی و خارجی حدقه قرار دارد و مسئول تولید بخش عمده اشک است. اشک تولید شده روی سطح چشم پخش شده و سپس از طریق مجاری اشکی وارد کیسه اشکی و نهایتاً مجرای بینی-اشکی میشود. لایه اشکی از سه بخش تشکیل شده است: لایه چربی، لایه آبی و لایه موکوسی. هرگونه اختلال در تولید، توزیع یا تخلیه اشک میتواند منجر به آبریزش چشم شود.
شیوع آبریزش چشم
آبریزش چشم یکی از شایعترین علل مراجعه به کلینیکهای چشمپزشکی است. این مشکل بهویژه در سالمندان، افراد مبتلا به آلرژی، بیماران چشمی و نوزادان بیشتر مشاهده میشود. شیوع آن با افزایش سن افزایش پیدا میکند زیرا عملکرد پلکها کاهش مییابد، خشکی چشم بیشتر میشود و احتمال انسداد مجاری اشکی افزایش مییابد.
خشکی چشم؛ شایعترین علت پنهان
شاید عجیب به نظر برسد اما یکی از مهمترین علل آبریزش مداوم چشم، خشکی چشم است. زمانی که سطح چشم خشک میشود، اعصاب قرنیه تحریک شده و به غده اشکی فرمان تولید اشک فراوان میدهند. این اشکهای رفلکسی کیفیت مناسبی ندارند و نمیتوانند سطح چشم را به خوبی مرطوب کنند. علائم همراه آن شامل سوزش چشم، احساس جسم خارجی، تاری دید متناوب، خستگی چشم و قرمزی چشم است.
عوامل خطر خشکی چشم:
- افزایش سن
- استفاده طولانی از موبایل و کامپیوتر(کمتر پلک زدن)
- لنز تماسی
- برخی داروها
- بیماریهای خودایمنی و روماتیسمی
آلرژیهای چشمی
آلرژی یکی از علل بسیار شایع اشکریزش است. تماس چشم با مواد حساسیتزا موجب آزاد شدن هیستامین و التهاب ملتحمه میشود. عوامل محرک شامل گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات، مواد آرایشی و دود سیگار است. علائم آن خارش شدید چشم، قرمزی، تورم پلک، آبریزش و سوزش میباشد.
انسداد مجاری اشکی
یکی از علل مهم آبریزش دائمی، بسته شدن مسیر خروج اشک است. اگر اشک نتواند از طریق مجرای اشکی وارد بینی شود، روی چشم جمع شده و سرریز میشود. علل انسداد شامل افزایش سن، التهاب مزمن، عفونت، آسیبهای صورت، جراحیها و تومورها میباشد. بیماران معمولاً از جمع شدن اشک در گوشه داخلی چشم شکایت دارند.
آبریزش چشم در نوزادان
حدود ۵ تا ۲۰ درصد نوزادان درجاتی از انسداد مادرزادی مجرای اشکی را تجربه میکنند. علائم آن شامل اشکریزش مداوم، ترشحات چشمی و چسبندگی مژهها میباشد. بیشتر موارد تا یک سالگی خودبهخود بهبود پیدا میکنند.
التهاب پلکها (بلفاریت)
بلفاریت یک التهاب مزمن لبه پلک است که میتواند عملکرد غدد چربی پلک را مختل کند. علائم آن شامل پوستهریزی اطراف مژه، خارش، سوزش، احساس شن در چشم و اشکریزش میباشد. درمان آن شامل رعایت بهداشت پلک و کمپرس گرم است.
عفونتهای چشمی
عفونتهای ویروسی یا باکتریایی میتوانند باعث افزایش اشک شوند. شایعترین آنها شامل ورم ملتحمه ویروسی، ورم ملتحمه باکتریایی و کراتیت است. در این موارد معمولاً قرمزی و ترشح نیز وجود دارد.
اختلالات قرنیه
قرنیه دارای تراکم بالایی از پایانههای عصبی است. هرگونه آسیب به آن میتواند موجب اشکریزش شدید شود. موارد مهم آن شامل خراش قرنیه، وجود جسم خارجی، زخم قرنیه و کراتیت است. این بیماران معمولاً درد و حساسیت به نور نیز دارند.
مشکلات پلک
اختلال در وضعیت پلکها میتواند تخلیه اشک را مختل کند. اکتروپیون (برگشت پلک به سمت خارج)، انتروپیون (برگشت پلک به داخل) و شلی پلکها در سالمندان شایع است.
تأثیر استفاده از نمایشگرها
کار طولانی با موبایل و رایانه باعث کاهش دفعات پلک زدن میشود. این وضعیت سبب تبخیر اشک، خشکی سطح چشم و اشکریزش جبرانی میشود.
داروها و آبریزش چشم
برخی داروها مانند قطرههای چشمی، داروهای شیمیدرمانی، رتینوئیدها، داروهای گلوکوم و برخی داروهای سیستمیک میتوانند موجب اشکریزش شوند.
بیماریهای سیستمیک
برخی بیماریها مانند سندرم شوگرن، آرتریت روماتوئید، بیماریهای تیروئید، بیماریهای پوستی میتوانند با آبریزش چشم همراه باشند.
علائم هشداردهنده
در موارد زیر مراجعه سریع به پزشک ضروری است:
- کاهش بینایی
- درد شدید
- حساسیت شدید به نور
- ترشح چرکی
- تورم اطراف چشم
- خونریزی
- تداوم طولانیمدت علائم
روشهای تشخیص
پزشک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:
- معاینه اسلیتلمپ
- تست فلورسئین
- تست شیرمر
- بررسی مجاری اشکی
- شستوشوی مجاری اشکی
- تصویربرداری در موارد خاص
نتیجهگیری
آبریزش مداوم چشم علامتی ساده اما گاهی بسیار مهم است. برخلاف تصور عمومی، اشکریزش همیشه ناشی از افزایش تولید اشک نیست و در بسیاری از موارد به دلیل خشکی چشم، اختلال پلکها یا انسداد مسیر خروج اشک ایجاد میشود. تشخیص علت زمینهای اهمیت زیادی دارد زیرا درمانها کاملاً متفاوت هستند. برخی بیماران تنها به اشک مصنوعی نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به جراحی مجاری اشکی احتیاج پیدا کنند. در صورت همراهی اشکریزش با درد، کاهش دید، قرمزی شدید یا تداوم طولانیمدت، ارزیابی تخصصی توسط چشمپزشک ضروری است.
ثبت ديدگاه