عمل لازک یکی از روشهای جراحی اصلاح عیوب انکساری چشم است که در گروه اعمال سطحی قرنیه قرار میگیرد. در این روش برخلاف لیزیک که یک فلپ نسبتاً ضخیم از قرنیه ایجاد میشود، لایه اپیتلیوم قرنیه با تکنیک خاصی کنار زده میشود، لیزر اگزایمر بر روی استرومای قرنیه اعمال میشود و سپس اپیتلیوم مجدداً در محل خود قرار میگیرد. از آنجا که اپیتلیوم قرنیه پس از عمل نیازمند ترمیم و بازسازی است، سطح قرنیه در روزهای ابتدایی آسیبپذیرتر بوده و بیمار ممکن است دچار درد، سوزش، اشکریزش، فوتوفوبیا، احساس جسم خارجی و تاری دید شود. در این مرحله، لنز تماسی بانداژی (Bandage Contact Lens یا BCL) نقش مهمی پیدا میکند. این لنز برخلاف لنز تماسی معمولی برای اصلاح نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم استفاده نمیشود؛ بلکه بهعنوان یک پانسمان شفاف و محافظ روی سطح قرنیه قرار میگیرد. هدف اصلی آن محافظت از اپیتلیوم در حال ترمیم، کاهش تحریک مکانیکی ناشی از پلکزدن، کاهش درد و ایجاد شرایط مناسبتر برای بازسازی سطح قرنیه است.
لازک چیست و چرا بعد از آن به لنز بانداژی نیاز داریم؟
برای درک نقش لنز بانداژی ابتدا باید بدانیم در لازک چه اتفاقی برای سطح قرنیه میافتد. قرنیه از لایههای مختلفی تشکیل شده است و اپیتلیوم قرنیه خارجیترین لایه آن محسوب میشود. این لایه نقش بسیار مهمی در ایجاد سد دفاعی در برابر عوامل محیطی، حفظ سطح اپتیکی صاف قرنیه و جلوگیری از ورود میکروارگانیسمها دارد. در لازک، اپیتلیوم با کمک محلول الکلی یا تکنیکهای مشابه شل و بهصورت یک لایه نازک کنار زده میشود. پس از انجام لیزر، اپیتلیوم مجدداً روی سطح قرنیه قرار میگیرد یا در برخی تکنیکها اجازه داده میشود اپیتلیوم مجدداً رشد کند. در هر دو حالت، سطح قرنیه در روزهای ابتدایی شرایط طبیعی خود را ندارد.
لنز تماسی بانداژی دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
میتوان عملکرد BCL را در لازک به چند بخش تقسیم کرد:
محافظت مکانیکی از اپیتلیوم
مهمترین نقش لنز بانداژی، ایجاد یک سطح نسبتاً صاف و محافظ روی قرنیه است. در حالت طبیعی، پلک هنگام هر بار پلکزدن روی سطح قرنیه حرکت میکند. پس از لازک، این تماس میتواند بسیار تحریککننده باشد. لنز بانداژی یک سطح واسط ایجاد میکند و اصطکاک مستقیم پلک با اپیتلیوم آسیبدیده را کاهش میدهد.
کاهش درد
درد یکی از مهمترین مشکلات بعد از اعمال سطحی قرنیه است. استفاده از BCL میتواند درد اولیه را کاهش دهد.
ایجاد محیط مناسب برای ترمیم
لنز بانداژی میتواند سطح قرنیه را از تحریک مستقیم محیطی محافظت کند.
کاهش تحریک ناشی از پلکزدن
این موضوع بهخصوص در روزهای اول اهمیت دارد. بیمار ممکن است احساس کند چیزی داخل چشمش است. لنز بانداژی میتواند این تحریک را تا حدی کنترل کند.
چرا لنز سیلیکون هیدروژل اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین ویژگیهای لنز بانداژی نفوذپذیری نسبت به اکسیژن است. قرنیه عروق خونی ندارد و بنابراین اکسیژن مورد نیاز خود را عمدتاً از محیط اشکی و هوای اطراف دریافت میکند. قرار دادن یک لنز تماسی روی قرنیه میتواند میزان اکسیژنرسانی را کاهش دهد. اگر لنز به اندازه کافی اکسیژن عبور ندهد، احتمال ایجاد مشکلات سطح قرنیه و اختلال در ترمیم افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، لنزهای سیلیکون هیدروژل بهطور گستردهای برای استفاده بهعنوان لنز بانداژی مورد توجه قرار گرفتهاند؛ زیرا نسبت به بسیاری از هیدروژلهای قدیمی نفوذپذیری اکسیژن بالاتری دارند.
نقش BCL در کاهش درد بعد از لازک
درد بعد از لازک و PRK معمولاً در چند روز اول بیشتر است. علت درد فقط زخم نیست؛ بلکه تحریک پایانههای عصبی قرنیه، التهاب، آزاد شدن واسطههای التهابی و تماس پلک با سطح آسیبدیده نیز نقش دارند.BCL با ایجاد یک سد مکانیکی، بخشی از این تحریک را کاهش میدهد.
BCL چه مدت بعد از لازک روی چشم میماند؟
مدت استفاده ثابت و یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. جراح معمولاً لنز را تا زمانی نگه میدارد که اپیتلیوم به اندازه کافی ترمیم شده باشد. در یک مطالعه روی لازک، لوترافیلکون A به مدت ۳ تا ۴ روز بهطور مداوم استفاده شد و نتایج مناسبی گزارش شد. زمان برداشتن لنز باید بر اساس معاینه اسلیتلمپ و وضعیت اپیتلیوم تعیین شود، نه صرفاً بر اساس یک عدد ثابت.
آیا میتوان لنز را زودتر از موعد برداشت؟
خیر، بیمار نباید خودسرانه BCL را خارج کند. اگر اپیتلیوم هنوز کاملاً ترمیم نشده باشد، برداشتن زودهنگام ممکن است باعث تحریک مجدد سطح قرنیه، افزایش درد و احتمال آسیب به اپیتلیوم تازه تشکیلشده شود. از طرف دیگر، نگه داشتن لنز برای مدت طولانیتر از حد لازم نیز لزوماً مفید نیست.
درنتیجه زمان برداشتن لنز معمولا 7-5 روز است.
نتیجهگیری
لنز تماسی بانداژی یکی از ابزارهای مهم در دوره پس از لازک و سایر جراحیهای سطحی قرنیه است. نقش اصلی آن ایجاد یک محافظ موقت روی سطح قرنیه در زمانی است که اپیتلیوم در حال ترمیم قرار دارد. مهمترین فواید BCL را میتوان در چهار مورد خلاصه کرد: کاهش تماس مستقیم پلک با اپیتلیوم آسیبدیده، کاهش درد و ناراحتی، محافظت مکانیکی از سطح قرنیه و فراهم کردن شرایط مناسبتر برای ترمیم اپیتلیوم.
ثبت ديدگاه