لنزهای تماسی یکی از مهمترین دستاوردهای چشمپزشکی و اپتومتری در اصلاح مشکلات بینایی مانند نزدیکبینی، دوربینی، آستیگماتیسم و پیرچشمی هستند. میلیونها نفر در سراسر جهان برای افزایش کیفیت دید، زیبایی ظاهری، فعالیتهای ورزشی یا رهایی از عینک از لنزهای تماسی استفاده میکنند. این ابزارهای ظریف که مستقیماً روی سطح قرنیه قرار میگیرند، در صورت استفاده صحیح معمولاً ایمن هستند؛ اما کوچکترین بیتوجهی در مراقبت از آنها میتواند خطر عفونتهای شدید چشمی و حتی کاهش دائمی بینایی را افزایش دهد.یکی از مهمترین موقعیتهایی که خطر استفاده از لنزهای تماسی را افزایش میدهد، تماس لنز با آب، بهخصوص آب استخر است. بسیاری از افراد تصور میکنند کلر موجود در آب استخر تمام میکروبها را از بین میبرد و شنا کردن با لنز خطری ندارد؛ در حالی که واقعیت علمی متفاوت است. آب استخر، دریا، رودخانه، جکوزی و حتی آب لولهکشی میتواند حاوی میکروارگانیسمهایی باشد که در شرایط خاص قادر به ایجاد بیماریهای جدی قرنیه هستند.
ساختار و عملکرد لنز تماسی
لنزهای تماسی صفحات بسیار نازکی هستند که روی لایه اشکی سطح قرنیه قرار میگیرند. انواع مختلفی از لنزها وجود دارد:
لنزهای نرم (Soft Contact Lenses)
این نوع لنزها رایجترین نوع هستند و از مواد هیدروژلی یا سیلیکون هیدروژلی ساخته میشوند. به دلیل راحتی بیشتر، بیشترین مصرف را دارند؛ اما توانایی جذب آب آنها باعث میشود برخی میکروبها بتوانند راحتتر به سطح آنها متصل شوند.
لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز (RGP)
این لنزها اکسیژنرسانی خوبی دارند و برای برخی مشکلات مانند آستیگماتیسم شدید مناسب هستند، اما نیازمند مراقبت دقیق هستند.
لنزهای یکبار مصرف روزانه
این لنزها پس از یک بار استفاده دور انداخته میشوند و احتمال تجمع رسوبات و آلودگی در آنها کمتر است؛ اما تماس آنها با آب همچنان خطرناک است.
چرا استخر برای افراد دارای لنز تماسی خطرناک است؟
بسیاری از افراد تصور میکنند چون آب استخر دارای کلر است، کاملاً استریل است. اما کلر موجود در آب همیشه تمام میکروبها را نابود نمیکند و ممکن است در غلظتهای مختلف اثر متفاوتی داشته باشد. یکی از خطرناکترین عوامل موجود در آب، آمیب آزادزی بنام آکانتوموبا است. این ارگانیسم در محیطهای آبی، خاک، آب لولهکشی و استخرها یافت میشود. تماس آن با چشم در افراد بدون لنز معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند، اما وجود لنز تماسی میتواند احتمال چسبیدن آن به قرنیه و ایجاد عفونت را افزایش دهد.
نقش لنز تماسی در افزایش خطر عفونت
لنز تماسی چند مکانیسم دارد که احتمال عفونت را افزایش میدهد:
کاهش دفاع طبیعی چشم
چشم سالم دارای سیستمهای دفاعی طبیعی مانند جریان اشک، آنزیمهای ضدباکتری اشک، پلک زدن و شستوشوی سطح قرنیه میباشد. لنز میتواند این مکانیسمها را کاهش دهد.
ایجاد سطح مناسب برای چسبیدن میکروبها
برخی میکروبها قادرند به سطح لنز متصل شوند و یک لایه محافظ به نام بیوفیلم ایجاد کنند. این ساختار باعث میشود مقاومت آنها در برابر مواد ضدعفونیکننده بیشتر شود.
ایجاد خراشهای میکروسکوپی روی قرنیه
استفاده طولانیمدت یا نگهداری نامناسب لنز میتواند باعث ایجاد آسیبهای بسیار کوچک در سطح قرنیه شود. این آسیبها مسیر ورود میکروبها را آسانتر میکنند.
کراتیت آکانتوموبا (عفونت آمیبی)
یکی از مهمترین بیماریهایی که ارتباط مستقیم با شنا کردن با لنز دارد، کراتیت آکانتاموبایی است. آکانتاموبا یک انگل تکسلولی است که در محیطهای آبی و خاک زندگی میکند. این بیماری اگرچه نادر است، اما میتواند بسیار شدید باشد و درمان آن طولانی و دشوار است. علائم ممکن است شامل احساس جسم خارجی در چشم، قرمزی، اشکریزش، تاری دید و حساسیت به نور باشد. در مراحل پیشرفته درد شدید چشم، کاهش بینایی، التهاب شدید قرنیه و زخم قرنیه ایجاد میشود و حتی بیمار نیاز به پیوند قرنیه پیدا کند.
سایر عفونتهای چشمی مرتبط با استخر و لنز تماسی
اگرچه کراتیت آکانتاموبایی یکی از شناختهشدهترین عفونتهای مرتبط با آب و لنز تماسی است، اما تنها عامل خطر نیست. انواع مختلفی از باکتریها و قارچها میتوانند در شرایط مناسب باعث عفونت قرنیه شوند.
کراتیت باکتریایی
کراتیت باکتریایی یکی از جدیترین عوارض استفاده نادرست از لنز تماسی است. در میان عوامل ایجادکننده، باکتری سودوموناس آئروژنوزا اهمیت ویژهای دارد. این باکتری در محیطهای آبی بهخوبی زنده میماند، سرعت تکثیر بالایی دارد و توانایی تخریب سریع بافت قرنیه را دارد. در افراد دارای لنز تماسی، بهخصوص کسانی که با لنز شنا میکنند، لنز را بیش از زمان توصیهشده استفاده میکنند، با دست آلوده لنز را لمس میکنند خطر ابتلا افزایش مییابد.
عفونتهای قارچی چشم
قارچها نیز میتوانند باعث کراتیت شوند، اگرچه نسبت به باکتریها شیوع کمتری دارند. عوامل خطر عبارتاند از تماس چشم با آب آلوده، آسیب سطح قرنیه، استفاده طولانیمدت از لنز و ضعف سیستم ایمنی. قارچها معمولاً درمان دشوارتری دارند و تشخیص آنها ممکن است به تأخیر بیفتد.
آیا استفاده از عینک شنا روی لنز مشکل را حل میکند؟
پاسخ: خیر، این کار خطر را به صفر نمیرساند. عینک شنا میتواند احتمال ورود مستقیم آب به چشم را کاهش دهد، اما کاملاً آببندی نیست، ممکن است آب از اطراف آن وارد شود و رطوبت داخل فضای عینک میتواند محیط مناسبی برای میکروبها ایجاد کند. بنابراین توصیه اصلی متخصصان چشم این است که بهترین کار، خارج کردن لنز قبل از ورود به آب است.
آیا کلر استخر میکروبها را از بین نمیبرد؟
این یک باور اشتباه رایج است. کلر ماده ضدعفونیکننده مهمی است، اما اثر آن به غلظت کلر، PH آب و مدت تماس بستگی دارد. برخی میکروارگانیسمها مقاومت بالایی دارند برای مثال آکانتاموبا میتواند در شرایط محیطی مختلف زنده بماند. همچنین کلر خودش میتواند باعث تحریک چشم شود و در افراد دارای لنز مشکلات بیشتری ایجاد کند. لنز تماسی مانند یک اسفنج کوچک عمل میکند و ممکن است مواد شیمیایی آب، کلر و میکروبها را در نزدیکی سطح قرنیه نگه دارد.
علائم هشداردهنده پس از شنا با لنز تماسی
اگر فردی با لنز وارد استخر شده باشد، باید نسبت به علائم زیر حساس باشد: درد چشم، تاری دید، حساسیت به نور، احساس جسم خارجی و ترشح غیرطبیعی.
نکات ایمنی هنگام شنا در افراد داری لنز تماسی
- قبل از شنا لنز را خارج کنید.
- اگر نیاز به اصلاح دید دارید، از عینک شنا با شماره مناسب استفاده کنید.
- از باز کردن چشم زیر آب خودداری کنید.
- بعد از شنا قبل از گذاشتن لنز، دستها را بشویید و خشک کنید.
- از لنز دیگران هرگز استفاده نکنید.
- تاریخ مصرف لنز را رعایت کنید.
نتیجهگیری
لنزهای تماسی ابزارهای بسیار مفیدی برای اصلاح بینایی هستند و در صورت استفاده صحیح، ایمنی بالایی دارند؛ اما تماس آنها با آب، بهخصوص آب استخر میتواند خطرات مهمی ایجاد کند. بزرگترین خطر شنا کردن با لنز، ایجاد عفونتهای قرنیه است. در میان عوامل بیماریزا، آکانتاموبا اهمیت ویژهای دارد، زیرا میتواند باعث کراتیت شدید، کاهش بینایی و حتی نیاز به پیوند قرنیه شود. همچنین باکتریهایی مانند سودوموناس و برخی قارچها نیز میتوانند در افراد دارای لنز باعث عفونتهای خطرناک شوند. باور اشتباه «کلر استخر همه میکروبها را از بین میبرد» باعث بسیاری از رفتارهای پرخطر شده است. لنز تماسی میتواند مانند یک سطح نگهدارنده عمل کند و میکروبها را برای مدت طولانی در تماس نزدیک با قرنیه قرار دهد.
ثبت ديدگاه