آستیگماتیسم یکی از شایعترین عیوب انکساری چشم است که به دلیل نامنظم بودن انحنای قرنیه یا عدسی ایجاد میشود. در این وضعیت، نور به جای تمرکز در یک نقطه واحد روی شبکیه، در چند نقطه متمرکز شده و باعث تاری دید، دوبینی خفیف، خستگی چشم و کاهش کیفیت بینایی میشود. در سالهای اخیر جراحیهای اصلاح عیوب انکساری مانند لیزیک، PRK، لازک و SMILE توانستهاند وابستگی بسیاری از بیماران به عینک و لنز تماسی را کاهش دهند. با این حال، هنگامی که صحبت از آستیگماتیسم بالا میشود، انتخاب روش درمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا دقت اصلاح محور آستیگمات، ضخامت قرنیه، پایداری بیومکانیکی قرنیه و احتمال بازگشت شماره چشم در نتیجه نهایی تأثیرگذار هستند. یکی از سؤالات رایج بیماران این است که آیا لازک میتواند آستیگماتیسمهای شدید را با موفقیت درمان کند یا خیر.
آستیگماتیسم بالا به چه معناست؟
به طور کلی در آستیگماتیسم، بیش از ۲ تا ۳ دیوپتر به عنوان آستیگماتیسم متوسط تا شدید در نظر گرفته میشود و مقادیر بالاتر از ۴ دیوپتر معمولاً در گروه آستیگماتیسم بالا قرار میگیرند. هرچه میزان آستیگمات بیشتر باشد، حساسیت جراحی به خطاهای کوچک بیشتر میشود. حتی چند درجه اختلاف در محور اصلاح میتواند موجب باقی ماندن بخشی از آستیگماتیسم شود. به همین دلیل اصلاح آستیگمات بالا نیازمند تجهیزات مدرن، سیستمهای ردیابی چشم، فناوری تشخیص چرخش چشم و تجربه جراح است. مطالعات جدید نشان دادهاند که فناوریهای Wavefront-guided و Topography-guided میتوانند نتایج بسیار دقیقی در اصلاح آستیگماتیسم ایجاد کنند.
لازک چیست؟
لازک یا Laser-Assisted Subepithelial Keratectomy نوعی جراحی سطحی قرنیه است که در آن برخلاف لیزیک فلپ عمقی قرنیه ایجاد نمیشود. در این روش ابتدا لایه اپیتلیوم قرنیه به طور موقت کنار زده میشود، سپس لیزر اگزایمر شکل قرنیه را اصلاح میکند و در پایان اپیتلیوم مجدداً روی سطح قرنیه قرار میگیرد. این ویژگی باعث میشود مقدار بیشتری از ضخامت قرنیه حفظ شود و خطر برخی عوارض مرتبط با فلپ کاهش یابد.
چرا لازک برای برخی بیماران دارای آستیگمات بالا توصیه میشود؟
مناسب بودن برای قرنیههای نازک
بسیاری از افراد دارای آستیگمات بالا، همزمان نزدیکبینی قابل توجهی نیز دارند. اصلاح این مقادیر نیازمند برداشت بافت قرنیه بیشتری است. در چنین شرایطی اگر ضخامت قرنیه در محدوده مرزی باشد، لیزیک ممکن است گزینه مناسبی نباشد. لازک به دلیل عدم ایجاد فلپ، بافت قرنیه بیشتری را حفظ میکند و امکان درمان ایمنتری را فراهم میسازد.
حفظ بهتر استحکام قرنیه
یکی از نگرانیهای مهم در جراحیهای انکساری، کاهش استحکام بیومکانیکی قرنیه است. در لیزیک بخشی از استرومای قرنیه برای ایجاد فلپ جدا میشود. در حالی که در لازک چنین اتفاقی رخ نمیدهد و ساختار قرنیه تا حد بیشتری حفظ میشود. این موضوع در افراد جوان، بیماران دارای قرنیه مرزی و افرادی که احتمال ابتلا به اکتازی قرنیه در آنها بیشتر است اهمیت ویژهای دارد.
حذف عوارض مرتبط با فلپ
جابهجایی فلپ، چینخوردگی فلپ، رشد اپیتلیوم زیر فلپ و برخی عوارض دیگر مختص لیزیک هستند. از آنجا که در لازک فلپ استرومایی وجود ندارد، این دسته از عوارض حذف میشوند. به همین دلیل بسیاری از ورزشکاران رزمی، نیروهای نظامی و افرادی که در معرض ضربه چشمی هستند از لازک سود میبرند.
آیا لازک واقعاً آستیگمات بالا را اصلاح میکند؟
مطالعات متعددی نشان دادهاند که لازک در اصلاح آستیگماتیسم متوسط و بالا میتواند نتایج بسیار مطلوبی ایجاد کند. در یک مطالعه که بیماران مبتلا به نزدیکبینی بالا همراه با آستیگماتیسم را بررسی کرده بودند، بیش از ۹۰ درصد چشمها پس از جراحی به دید عملکردی بسیار مطلوب دست یافتند و دقت اصلاح انکساری در محدوده قابل قبول باقی ماند. همچنین مطالعات پیگیری چندساله نشان دادهاند که در بیماران مبتلا به آستیگماتیسم بالا، نتایج بینایی لازک در طول زمان پایدار باقی میماند و شاخصهای ایمنی و اثربخشی در سطح بالایی قرار دارند.
محدودیتهای لازک در آستیگمات بالا
با وجود مزایای فراوان، لازک درمان ایدهآل برای همه بیماران دارای آستیگمات بالا نیست.
- احتمال بازگشت جزئی شماره چشم: در اصلاح نمرات بسیار بالا، احتمال رگرسیون یا بازگشت نسبی عیب انکساری وجود دارد. برخی مطالعات نشان دادهاند که در نزدیکبینیهای شدید همراه با آستیگماتیسم بالا، میزان رگرسیون در لازک ممکن است اندکی بیشتر از لیزیک باشد.
- دوره نقاهت طولانیتر: یکی از نقاط ضعف اصلی لازک، سرعت پایینتر بهبود بینایی است. در لیزیک بسیاری از بیماران طی یک تا دو روز به دید مناسب میرسند؛ اما در لازک ممکن است تثبیت کامل دید چند هفته تا چند ماه طول بکشد. این موضوع باید پیش از جراحی به بیمار توضیح داده شود.
- احتمال ایجاد کدورت قرنیه: اگرچه با استفاده از میتومایسین C میزان بروز این عارضه کاهش یافته است، اما در اصلاح شمارههای بالا احتمال ایجاد هیز (Haze) قرنیه همچنان وجود دارد.
- استفاده از عینک آفتابی: به مدت طولانی در اصلاح آستیگمات اهمیت بیشتری دارد.
لازک یا فمتولیزیک برای آستیگمات بالا؟
این سؤال پاسخ یکسانی برای همه بیماران ندارد. اگر فرد دارای قرنیه ضخیم، ریسک پایین اکتازی و تمایل به بازگشت سریع به فعالیت روزمره باشد، فمتولیزیک معمولاً انتخاب مناسبی است. اما در شرایط زیر لازک میتواند گزینه بهتری باشد:
- قرنیه نازک
- فعالیتهای رزمی و ورزشی
- نگرانی درباره عوارض فلپ
- مشاغل نظامی و امنیتی
- ریسک بالاتر اکتازی
مطالعات مقایسهای نشان دادهاند که از نظر کیفیت نهایی بینایی، تفاوت چشمگیری میان لیزیک و لازک وجود ندارد و هر دو میتوانند آستیگماتیسم را با دقت بالایی اصلاح کنند. تفاوت اصلی در نوع عوارض و دوره بهبود است.
چه کسانی کاندیدای مناسبی برای لازک نیستند؟
در برخی بیماران ممکن است گزینههای دیگری مناسبتر باشند:
- کراتوکونوس یا قوز قرنیه
- خشکی شدید چشم
- آستیگماتیسم نامنظم شدید
- بیماریهای خودایمنی فعال
- تغییرات مداوم شماره چشم
- قرنیه بسیار نازک
در این موارد ممکن است روشهایی مانند لنزهای داخل چشمی (ICL) یا درمانهای ترکیبی نتایج بهتری ایجاد کنند.
نتیجهگیری
پاسخ به سؤال «آیا لازک برای آستیگمات بالای من مناسب است؟» به شرایط فردی هر بیمار بستگی دارد، اما شواهد علمی نشان میدهد که لازک میتواند در بسیاری از بیماران مبتلا به آستیگماتیسم بالا درمانی ایمن، مؤثر و پایدار باشد. مهمترین مزایای این روش شامل حفظ بیشتر بافت قرنیه، کاهش خطر عوارض مرتبط با فلپ، مناسب بودن برای قرنیههای نازک و حفظ بهتر بیومکانیک قرنیه است. در مقابل، دوره نقاهت طولانیتر و احتمال اندکی بیشتر برای ایجاد هیز یا رگرسیون در نمرات بسیار بالا از محدودیتهای آن محسوب میشود. بنابراین اگر فردی دارای آستیگمات بالا باشد، لازک نه تنها میتواند گزینه مناسبی باشد، بلکه در بسیاری از موارد به دلیل ویژگیهای ساختاری قرنیه، حتی انتخاب ارجح نسبت به لیزیک خواهد بود. تصمیم نهایی باید پس از توپوگرافی قرنیه، اندازهگیری ضخامت قرنیه و معاینه کامل توسط فوقتخصص جراحی انکساری اتخاذ شود.
ثبت ديدگاه