عیوب انکساری چشم شامل نزدیکبینی (Myopia)، دوربینی (Hyperopia) و آستیگماتیسم (Astigmatism) از شایعترین اختلالات بینایی در جهان محسوب میشوند. با پیشرفت فناوری لیزرهای اگزایمر، روشهای متعددی برای اصلاح این عیوب توسعه یافتهاند که از مهمترین آنها میتوان به فتورفراکتیو کراتکتومی (PRK)، لیزیک (LASIK)، لازک (LASEK) و در سالهای اخیر اسمایل (SMILE) اشاره کرد. هر یک از این روشها دارای مزایا و محدودیتهای خاص خود هستند و انتخاب مناسبترین روش به عواملی مانند ضخامت قرنیه، میزان عیوب انکساری، سبک زندگی بیمار و احتمال بروز عوارض بستگی دارد.
لازک (Laser-Assisted Subepithelial Keratectomy) در اواخر دهه ۱۹۹۰ با هدف ترکیب مزایای PRK و لیزیک معرفی شد. در این روش، برخلاف لیزیک، فلپ استرومایی ایجاد نمیشود و تنها یک فلپ نازک اپیتلیالی پس از استفاده از محلول الکلی رقیق کنار زده میشود. سپس لیزر اگزایمر برای تغییر شکل قرنیه به کار میرود و اپیتلیوم مجددا در محل خود قرار میگیرد. این ویژگی سبب شده است که لازک در برخی بیماران به عنوان جایگزینی ایمنتر برای لیزیک مطرح شود.
اصول و مکانیسم عمل لازک
در عمل لازک، پس از بیحسی موضعی، اپیتلیوم قرنیه با استفاده از محلول الکلی رقیق از لایههای زیرین جدا میشود. جراح فلپ اپیتلیالی را کنار زده و پس از انجام ابلیشن لیزری، آن را مجددا بر روی سطح قرنیه قرار میدهد. این روش برخلاف لیزیک نیازی به ایجاد فلپ ضخیم استرومایی ندارد و به همین دلیل مقدار بیشتری از بافت قرنیه حفظ میشود.
مزیت اول: کاهش خطر عوارض ناشی از فلپ قرنیه
یکی از مهمترین مزایای لازک نسبت به لیزیک، حذف فلپ استرومایی است. در لیزیک ایجاد فلپ قرنیه میتواند با عوارضی مانند جابهجایی فلپ، چینخوردگی فلپ، رشد اپیتلیوم در زیر فلپ و عفونتهای مربوط به فلپ همراه باشد. از آنجا که در لازک چنین فلپی ایجاد نمیشود، این دسته از عوارض عملاً حذف میگردند. این مزیت به ویژه برای افرادی که در معرض ضربات چشمی قرار دارند، مانند ورزشکاران حرفهای، نیروهای نظامی، پلیس و رزمیکاران اهمیت ویژهای دارد. حتی سالها پس از انجام لیزیک امکان جابهجایی فلپ در اثر ضربه شدید وجود دارد، در حالی که این نگرانی در لازک مطرح نیست.
مزیت دوم: مناسب بودن برای قرنیههای نازک
ضخامت قرنیه یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در انتخاب روش جراحی است. در بسیاری از بیماران، ضخامت قرنیه برای ایجاد فلپ لیزیک کافی نیست. در این موارد لازک گزینه مناسبی محسوب میشود زیرا با حذف مرحله ایجاد فلپ، بافت بیشتری از قرنیه حفظ میشود. مطالعات متعدد نشان دادهاند که لازک در بیماران دارای قرنیه نازک نتایج قابل قبولی از نظر ایمنی و اثربخشی ارائه میدهد. حفظ بیشتر بافت قرنیه علاوه بر افزایش دامنه کاندیداهای جراحی، احتمال بروز اکتازی قرنیه را نیز کاهش میدهد.
مزیت سوم: کاهش خطر اکتازی قرنیه
اکتازی قرنیه یکی از جدیترین عوارض جراحیهای انکساری است که با نازک شدن و برآمدگی تدریجی قرنیه مشخص میشود. از آنجا که لیزیک نیازمند ایجاد فلپ و برداشت بخشی از استروما است، تغییرات بیومکانیکی بیشتری در قرنیه ایجاد میکند. مطالعات مروری و متاآنالیزها نشان دادهاند که روشهای سطحی مانند لازک و PRK در مقایسه با لیزیک آسیب کمتری به استحکام بیومکانیکی قرنیه وارد میکنند و بنابراین خطر اکتازی در آنها کمتر است. این ویژگی در افراد جوان، بیماران دارای قرنیه مرزی و افرادی که سابقه خانوادگی کراتوکونوس دارند اهمیت ویژهای پیدا میکند.
مزیت چهارم: حفظ بهتر ساختار طبیعی قرنیه
در لازک، ساختار عمقی قرنیه دستنخورده باقی میماند و تنها لایه سطحی اپیتلیوم به طور موقت جابهجا میشود. این موضوع سبب میشود ساختار طبیعی قرنیه تا حد زیادی حفظ گردد. بسیاری از متخصصان معتقدند این ویژگی میتواند در درازمدت به حفظ پایداری ساختاری قرنیه کمک کند.
مزیت پنجم: کاهش خشکی چشم پس از جراحی
خشکی چشم یکی از شایعترین شکایات پس از لیزیک است. علت اصلی آن قطع بخشی از اعصاب قرنیه هنگام ایجاد فلپ میباشد. در لازک، به دلیل عدم ایجاد فلپ استرومایی، آسیب عصبی کمتری رخ میدهد و بازسازی اعصاب قرنیه سریعتر صورت میگیرد. اگرچه خشکی چشم پس از لازک نیز مشاهده میشود، اما مطالعات متعدد نشان دادهاند که شدت و مدت آن در بسیاری از بیماران کمتر از لیزیک است. این موضوع به ویژه در افرادی که پیش از جراحی دچار علائم خشکی چشم هستند اهمیت دارد.
مزیت ششم: نتایج بینایی پایدار در بلندمدت
بررسیهای طولانیمدت نشان دادهاند که نتایج انکساری لازک در بسیاری از بیماران تا پنج سال یا بیشتر پایدار باقی میماند. مطالعات مروری شامل بیش از ۱۴۰۰ چشم درمانشده با لازک، پایداری مناسب بینایی و نبود عوارض شدید دیررس را گزارش کردهاند. این موضوع نشان میدهد که علیرغم دوره بهبودی طولانیتر، نتایج نهایی لازک میتواند بسیار رضایتبخش باشد.
مقایسه لازک با PRK
از نظر تکنیکی، لازک و PRK شباهت زیادی دارند و هر دو جزو روشهای ابلاسیون سطحی محسوب میشوند. برخی مطالعات نشان دادهاند که نتایج بینایی، ایمنی و رضایت بیماران در دو روش تفاوت معناداری ندارد. با این حال، طرفداران لازک معتقدند که حفظ فلپ اپیتلیالی میتواند موجب کاهش درد پس از عمل، تسریع ترمیم اپیتلیوم و کاهش کدورت قرنیه شود.
مقایسه لازک با لیزیک
مهمترین تفاوت میان لازک و لیزیک در ایجاد فلپ استرومایی است. لیزیک از نظر سرعت بهبود بینایی و راحتی بیمار در روزهای نخست برتری دارد. اما لازک از نظر ایمنی ساختاری قرنیه، کاهش عوارض مرتبط با فلپ و مناسب بودن برای قرنیههای نازک مزیت دارد. بنابراین انتخاب بین این دو روش باید بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود و نمیتوان یک روش را برای همه بیماران برتر دانست.
مقایسه لازک با SMILE
روش SMILE جدیدتر از لازک است و در بسیاری از موارد نتایج بسیار مطلوبی ارائه میدهد. با این حال، تجهیزات مورد نیاز آن گرانتر بوده و در همه مراکز در دسترس نیست. همچنین برخی مطالعات نشان دادهاند که لازک همچنان از نظر حفظ بیومکانیک قرنیه عملکرد مناسبی دارد و در بیماران خاص میتواند گزینه ارزشمندی باشد.
نتیجهگیری
لازک یکی از مهمترین روشهای اصلاح عیوب انکساری است که تلاش میکند مزایای PRK و لیزیک را با یکدیگر ترکیب کند. مهمترین مزایای این روش شامل حذف عوارض مرتبط با فلپ قرنیه، مناسب بودن برای قرنیههای نازک، کاهش خطر اکتازی، حفظ بهتر بیومکانیک قرنیه، کاهش برخی مشکلات خشکی چشم و مناسب بودن برای افراد در معرض ضربات چشمی است. اگرچه دوره بهبودی و بازگشت بینایی در لازک نسبت به لیزیک طولانیتر است، اما نتایج بلندمدت آن از نظر ایمنی و اثربخشی بسیار مطلوب گزارش شده است.
ثبت ديدگاه