عمل لازک (LASEK) یکی از روشهای جراحی اصلاح عیوب انکساری چشم است که برای اصلاح مشکلاتی مانند نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم مورد استفاده قرار میگیرد. بعد از عمل لازک، بدن بهطور طبیعی فرآیند ترمیم قرنیه را آغاز میکند. سلولهای اپیتلیال قرنیه مجدداً تکثیر و مهاجرت میکنند تا سطح قرنیه را بپوشانند. همزمان، التهاب کنترل میشود، ساختارهای بافتی قرنیه بازسازی میشوند و در هفتهها و ماههای بعد، تغییرات ظریفتری در بافت قرنیه ادامه پیدا میکند. بنابراین، بهبود چشم بعد از لازک فقط به چند روز اول محدود نمیشود. در این میان، تغذیه مناسب نیز میتواند برای تأمین مواد مورد نیاز بدن در فرآیند ترمیم اهمیت داشته باشد. یکی از موادی که توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده، ویتامین C یا اسید آسکوربیک (Ascorbic acid) است. آیا خوردن ویتامین C بعد از عمل لازک واقعاً باعث میشود زخم قرنیه سریعتر ترمیم شود، درد کمتر شود یا دید بیمار سریعتر بهبود پیدا کند؟
ویتامین C چیست و چرا برای ترمیم بافت اهمیت دارد؟
ویتامین C یکی از ویتامینهای ضروری بدن است که در بسیاری از فرآیندهای زیستی نقش دارد. یکی از شناختهشدهترین وظایف آن، مشارکت در ساخت و پایدارسازی کلاژن است. کلاژن یکی از مهمترین پروتئینهای ساختاری بدن است و در بافتهایی مانند پوست، عروق و همچنین قرنیه وجود دارد. بنابراین وجود مقدار کافی ویتامین C برای عملکرد طبیعی سلولها و ساخت مناسب کلاژن اهمیت دارد. از طرف دیگر، ویتامین C یک آنتیاکسیدان است؛ یعنی میتواند در خنثی کردن برخی مولکولهای اکسیدکننده و کاهش استرس اکسیداتیو نقش داشته باشد. این ویژگی از نظر چشمپزشکی اهمیت زیادی دارد، زیرا سطح چشم و قرنیه در معرض عوامل مختلف محیطی از جمله اکسیژن و اشعه فرابنفش قرار دارد.
مطالعات نشان دادهاند که اسید آسکوربیک در اپیتلیوم قرنیه انسان به مقدار قابل توجهی وجود دارد. در یک مطالعه، غلظت آن در اپیتلیوم قرنیه حدود 33/1 میلیگرم به ازای هر گرم وزن تر گزارش شد؛ مقداری که حدود ۱۴ برابر غلظت آن در زلالیه بود. پژوهشگران مطرح کردند که این مقدار بالای آسکوربات ممکن است در محافظت از لایههای عمقیتر اپیتلیوم در برابر اشعه فرابنفش نقش داشته باشد.
آیا سطح ویتامین C چشم بعد از جراحی کاهش پیدا میکند؟
یکی از یافتههای جالب در تحقیقات مربوط به جراحیهای لیزری قرنیه این است که میزان ویتامین C موجود در اشک بعد از جراحی کاهش پیدا میکند. در یک مطالعه، میزان اسید آسکوربیک اشک بیماران قبل و بعد از PRK، PRK ترانساپیتلیال و لایزیک بررسی شد. نتایج نشان داد که میزان اسید آسکوربیک اشک در روز اول بعد از جراحی بهطور معنیداری کاهش پیدا کرد و در روز پنجم نیز هنوز پایینتر از مقدار قبل از عمل بود.
ویتامین C چگونه ممکن است به ترمیم قرنیه کمک کند؟
دانشمندان چند مکانیسم احتمالی برای نقش ویتامین C در ترمیم قرنیه مطرح کردهاند.
کاهش استرس اکسیداتیو
جراحی با لیزر میتواند با ایجاد تغییرات بافتی و افزایش فرآیندهای التهابی همراه باشد. ویتامین C بهعنوان یک آنتیاکسیدان میتواند در کنترل برخی مولکولهای اکسیدکننده نقش داشته باشد. حتی در یک مطالعه حیوانی، استفاده موضعی از اسید آسکوربیک بعد از جراحی قرنیه با کاهش آسیب اکسیداتیو و کاهش ورود سلولهای التهابی به قرنیه همراه بود.
نقش در ساخت کلاژن
ویتامین C برای فرآیند طبیعی ساخت کلاژن ضروری است. از آنجا که قرنیه حاوی ساختارهای کلاژنی فراوان است، تأمین مناسب ویتامین C میتواند از نظر زیستی برای حفظ و بازسازی بافت اهمیت داشته باشد.
تأثیر بر سلولهای اپیتلیال قرنیه
یکی از مطالعات جالب در این زمینه نشان داد که اسید آسکوربیک در مدل حیوانی میتواند روند ترمیم زخم اپیتلیوم قرنیه را سرعت دهد. همچنین ویتامین C میتواند بر ویژگیهای سلولهای بنیادی و پیشساز اپیتلیوم قرنیه اثر بگذارد و احتمالاً از طریق تغییرات مربوط به ماتریکس خارج سلولی در این فرآیند نقش داشته باشد.
آیا ویتامین C میتواند درد بعد از لازک را کاهش دهد؟
درد و ناراحتی در روزهای ابتدایی بعد از جراحیهای سطحی قرنیه تا حد زیادی به وضعیت اپیتلیوم و روند ترمیم آن مربوط است. ممکن است به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی ویتامین C تصور شود که مصرف آن درد را کاهش میدهد. اما در مطالعه تصادفی روی بیماران PRK، مصرف ۲۵۰ میلیگرم ویتامین C در روز باعث کاهش معنیدار درد در مقایسه با دارونما نشد. بنابراین اگر بیماری بعد از لازک درد دارد، نباید انتظار داشته باشد که مصرف قرص ویتامین C جایگزین داروهای تجویزشده توسط چشمپزشک شود.
منابع ویتامین C
میوهها و سبزیجات تازه منابع بسیار خوبی از ویتامین C هستند. برخی منابع غذایی مهم ویتامین C عبارتاند از پرتقال، نارنگی، لیمو، کیوی، توتفرنگی، فلفل دلمهای، کلم بروکلی، گوجهفرنگی و سایر میوهها و سبزیجات تازه. داشتن یک رژیم غذایی متنوع معمولاً روش مناسبی برای تأمین نیاز بدن به ویتامینها است.
نقش تغذیه در ترمیم بعد از لازک فقط به ویتامین C محدود نمیشود. ترمیم قرنیه یک فرآیند پیچیده است و به یک ماده غذایی خاص وابسته نیست. بدن برای ساخت سلولهای جدید و ترمیم بافتها به مجموعهای از مواد مغذی نیاز دارد. بنابراین بعد از لازک بهتر است به جای تمرکز افراطی روی یک ویتامین، یک رژیم غذایی متعادل داشته باشیم. مصرف مناسب پروتئینها، میوهها، سبزیجات، غلات کامل، چربیهای مفید و آب کافی میتواند به تأمین مواد مورد نیاز بدن کمک کند.
نتیجهگیری
ترمیم قرنیه بعد از عمل لازک یک فرآیند پیچیده و چندمرحلهای است که از ترمیم اپیتلیوم سطح قرنیه شروع میشود و در ادامه، تغییرات سلولی و بافتی دیگری نیز در قرنیه رخ میدهد. ویتامین C بهدلیل نقش مهم خود در عملکرد آنتیاکسیدانی، سلامت سلولی و ساخت کلاژن، از نظر بیولوژیک ماده مهمی برای سلامت قرنیه محسوب میشود. همچنین مطالعات نشان دادهاند که مقدار اسید آسکوربیک در اپیتلیوم قرنیه قابل توجه است و پس از برخی جراحیهای لیزری، میزان آن در اشک کاهش مییابد. در نهایت، ویتامین C را میتوان یکی از مواد مغذی مهم برای سلامت عمومی و عملکرد طبیعی قرنیه دانست، اما نباید آن را بهعنوان یک داروی قطعی برای سریعتر شدن ترمیم بعد از لازک معرفی کرد. تغذیه مناسب میتواند به بدن در فرآیند ترمیم کمک کند، اما ترمیم موفقیتآمیز بعد از لازک حاصل مجموعهای از عوامل است، نه یک ویتامین خاص.
ثبت ديدگاه